تبلیغات تبلیغات در چند پست اخیر مقدمات ویژوال بیسیك رو با هم مرور كردیم. حالا میتونید بقیه ماجرا رو از اینجا ادامه بدین.
توی این سری مطالب میخواهیم با هم یه پروژه كوچولو رو از اول تا آخر دنبال كنیم. اولین پروژهای كه با هم مینویسیم، خیلی ساده است. یك برنامه شبیه ماشین حساب كه تنها كاری كه میكنه اینه كه دوتا عدد رو وارد میكنیم و عملیات ریاضی مثلا جمع و تفریق رو روش انجام میده. اگه حاضرین ادامه بدیم.
اول از همه كه باید ویژوال بیسیك رو اجرا كرد و از صفحه انواع پروژه «Standard EXE» رو انتخاب كنید.
همونطور كه قبلا هم گفتیم، پنجره اصلی ویژوال بیسیك با یك فرم خالی باز میشه. خوب، برای شروع بیاین قیافه اصلی برنامه رو طراحی كنیم. برای این ماشین حساب ساده، به دوتا محل برای تایپ كردن عدد و فعلا یك دكمه برای جمع كردن عددها و یك جا هم برای نشون دادن نتیجه جمع دو عدد احتیاج داریم.
نكته: یك روش خوب در برنامه نویسی اینه كه یواش یواش قسمتهای مختلف برنامه رو كامل كنیم. مثلا ما كه میخواهیم ماشین حساب بنویسیم كه هم جمع انجام بده و هم تفریق و ... نباید از اول همه این قسمتها رو باهم نوشت. میشه اول یك قسمت رو نوشت و آزمایش كرد، بعد قسمتهای دیگه رو بهش اضافه كرد.
خوب، من از جعبه ابزار سمت چپ صفحه «Text box» رو انتخاب میكنم 
(با یكبار كلیك كردن بر روی آن) بعد روی فرم برنامه شروع میكنم به كشیدن یك كادر متن. سعی میكنم كه اندازه و قیافه مناسبی پیدا كنه. بعد یك كادر دیگه به همون اندازه زیر اون اضافه میكنم. تا حالا قیافه فرم من بصورت زیر در اومده. قیافه فرم شما چه شكلی شده؟
دوتا كادر Textbox اندازه هم زیر هم بكشید.
بعد یك دكمه برای عمل جمع كنارشون اضافه میكنیم و یك كادر هم برای نشون دادن نتیجه عمل جمع. من این كارها رو كردم و نتیجه رو میتونید در زیر ببینید.
این هم شد قیافه برنامه
آخه شما بگین این هم شد قیافه، بیاین همین قیافه كه نوشتیم رو امتحان كنیم. برای اجرای برنامهها توی ویژوال بیسیك كافیه دكمه «F5» روی كیبرد رو بزنید یا از نوار ابزار بالای صفحه دكمه اجرا 
رو بزنید.
كلی بزك و تزیین لازم داره. اول از همه به دوتا كادر كه اول كشیدیم نگاه كنید، داخلشون نوشته Text1 و Text2. این متنهایی كه داخلش نوشته، متنهای پیشفرض خود ویژوال بیسیكه و ما نمیخوایم اینا اینجا باشن.
برنامه رو ببندید (با زدن دكمه X بالای برنامه یا زدن دكمه توقف در ویژوال بیسیك
) و بر روی كادر متن اولی (Text1) كلیك كنید. اینطوری پنجره خصوصیات كه سمت راست ویژوال بیسیك قرار گرفته، خصوصیات مربوط به Text1 رو نشون میده. توی این لیست به این بلند بالایی كه میبینید، اگه یه كم پایین برین، اون آخرهای لیست یك خصوصیت داره به اسم «Text» كه متن داخل كادر رو تعیین میكنه. برای اینكه این كادر خالی بشه كافیه هرچی داخل خصوصیت «Text» اون نوشته رو پاك كنید.
این كار رو برای «Text2» و «Text3» هم انجام بدین.
بعدش روی دكمهای كه گذاشتیم (همون «Command1» رو میگم) كلیك كنید و توی خصویاتش دنبال «Caption» بگردین. میبینید كه مقدار این خصوصیت برابر «Command1» قرار داده شده. چون ما میخوایم این دكمه كار عمل جمع رو انجام بده، پس لازمه یك اسم با معنی بهش بدیم كه كسی كه با این برنامه كار میكنه، بفهمه این دكمه قراره چیكار كنه. پس برای این برنامه بهتره اسم این دكمه رو یه چیزی مثل «Add» یا «Jam Kon» یا «جمع» قرار بدیم.
من «Caption» دكمه رو گذاشتم «جمع كن» و «Text» تمامی كادرهای متن رو پاك كردم.
نكته: جالبه كه هم دكمه و هم كادر متن یه خصوصیت دارن كه متنشون رو نشون میده ولی اسمهاشون فرق میكنه و همونطور كه دیدیم خصوصیتی كه متن یك كادر متنی ساده رو تعیین میكنه «Text» و خصوصیتی كه نوشته روی یك دكمه رو تعیین میكنه «Caption» هست.
این توی ویژوال بیسیك تقریبا یه قانونه. هر متنی كه كاربر موقع اجرای برنامه بتونه تغییر بده توی خصوصیت «Text» قرار میگیره و هر متنی كه فقط جنبه نمایشی داشته باشه و برنامه نویس فقط بتونه اون رو تغییر بده داخل خصوصیت «Caption» قرار داره. در این مورد بعدا بیشتر صحبت میكنیم.
برای شروع بیاین یكی دوتا كد رو تست كنیم.
توجه كنید كه اصلا نمیخوایم این دستورها رو كامل یاد بگیریم، فقط میخوایم یكی دوتا اصل برنامه نویسی و قالب كدهای ویژوال بیسیك رو ببینید. همین.
حالا روی دكمه دوبار كلیك كنید (بابا، همون دابل كلیك خودمون) تا به قسمت كد نویسی بریم. الان كه توی قسمت كد نویسی هستیم، باید خود ویژوال بیسیك دو خط كد رو بطور اتوماتیك اضافه كرده باشه.
كافیه هر كدی كه دلمون میخواد هنگام فشار داده شدن دكمه «Command1» اجرا بشه رو بین این دو خط بنویسیم. دقت كنید كه این كدی كه نوشته، «Command1_Click» هست یعنی وقتی این تیكه از كد اجرا میشه كه «Command1» كلیك شده باشه. بین این دو خط بنویسین:
حالا برنامه رو اجرا كنید و روی دكمه كلیك كنید، باید یك صدای بیپ با هر بار كلیك كردن روی دكمه شنیده بشه.
برای اینكه برنامه یك كم باحال تر بشه، كد زیر رو جایگزین كد قبلی كنید و برنامه رو اجرا كنید و روی دكمه «جمع كن» كلیك كنید.
نتیجه جالبه، یك كادر باز میشه و توش مینویسه «سلام» و یك دكمه «OK» داره كه باید كلیكش كنید تا بسته بشه.
تنها چیزی كه لازمه فعلا بدونید، دستور «MsgBox» هست كه مخفف «Message Box» بوده و هرچی جلوش باشه رو توی یك كادر نشون میده.
حالا بیاین بهجای اینكه هر دفعه كه روی دكمه كلیك میكنیم همینطوری خنگولآبادی سلام كنه، بیاد و متنی كه داخل كادر متن اول قرار داره رو بنویسه.
اگه كد بالا رو بنویسید و برنامه رو اجرا كنید، بعد داخل كادر متن اولی یك چیزی تایپ كنید، بعدش دكمه «جمع كن» رو فشار بدین، میبینید كه همون چیزی كه توی كادر متن نوشتیم رو نشون میده.
این یك كد خیلی قشنگه، دقت كنید ما چیكار كردیم، اگه از مثال قبل یادتون باشه، ما جلوی «MsgBox» هرچی تایپ میكردیم اون هم عینا نشونمون میداد، حالا ما جلوش نوشتیم «Text1.Text» رو نشون بده. قبلا دیدیم كه كادرهای متن یه خصوصیت دارن به اسم «Text» كه كاربر هرچی توش تایپ كنه توی این خصوصیت قرار میگیره.
برای این برنامه ما هم همین رو میخوایم یعنی میخوایم خصوصیت متن این كادر متن رو نشون بدیم، پس باید یجوری به این ویژوال بیسیك بفهمونیم كه خصوصیت «Text» این كادر خاص رو به ما برگردونه. چون ما دوتا كادر متن دیگه هم داریم، از كجا بهش بگیم متن كدوم یكی رو میخوایم؟
برای این كار كافیه اسم اون كادری رو كه میخوایم اول تایپ كنیم وبعد با یه نقطه اون خصوصیت رو جلوش بنویسیم. اینطوری مقدار اون خصوصیت به دست میاد. پس ما برای این مثال نوشتیم «Text1.Text» یعنی مقدار خصوصیت «Text» از كادر «Text1» رو به ما بده.
خوب دیگه فكر كنم مقدمه چینی بس باشه، بریم سراغ كد نویسی برای برنامه جمع
با اینهمه جفنگیاتی كه قبلا گفتم دیگه فكر نكنم چیزی لازم باشه و یه راست میریم سراغ كد برنامه. پس كافیه با دوبار كلیك كردن بر روی دكمه وارد قسمت كد نویسی بشین و كدهای زیر رو بنویسین:
حالا قبل از اینكه برنامه رو تفسیر كنیم، اجراش كنید ببینید چجوری كار میكنه؟ موقعی كه اجراش كردین، توی كادر اول یه عددی مثلا 10 وارد كنید، توی كادر دوم هم یه عدد دیگه مثلا 20 وارد كنید و دكمه «جمع كن» رو بزنید.
میبینید كه جمع دوعددی كه توی كادر اول و دوم نوشتین رو نشون میده. حالا بریم سراغ تفسیر كد كه هم اجر دنیوی داره و هم اخروی.
توی خط اول، عبارت «Text1.Text» چیزی كه داخل كادر اول تایپ شده باشه رو بر میگردونه، ولی ما از كجا میتونیم مطمئن بشیم كه این چیزی كه تایپ كرده عدده؟! شاید یك بیكاری پیدا شد و به جای عدد یه جمله تایپ كرد، اونوقت چی؟ خوب با دستور «Val» هر چیزی كه داخل كادر باشه رو به عدد تبدیل میكنیم. مثلا اگه ما تایپ كنیم 10 كه مقداری كه دستور «Val» برمیگردونه همون 10 خواهد بود ولی اگه تایپ كنیم «Salam» مقدار 0 بر میگردونه.
این مقداری كه دستور «Val» تولید میكنه، ریخته میشه یك جای حافظه و اسمش رو میزاریم « a » كه بعدا بتونیم باهاش كار كنیم. (فرض كنید توی یك قوطی ریختیم و روش نوشتیم a و گذاشتیم توی یخچال كه بعدا استفادش كنیم)
دستور خط دوم هم عین خط اوله، تنها تفاوتش اینه كه مقدار عددی كه داخل كادر دوم تایپ شده رو میریزه توی یه قوطی به اسم « b »
خط بعدی كار جالبی میكنه، مقدار خصوصیت «Text» كادر متن سوم (Text3) رو برابر مجموع a و b قرار میده. ببینید جالب نیست؟ شما میاین a + b رو میریزن داخل خصوصیت «Text» كادر متن سوم.
خط چهارم دیگه كاملا مشخصه، مجموع دو عدد وارد شده رو با یك «Message Box» نشون میده.
اینطوری میشه كه یه ماشین حساب برای جمع ساخته میشه. میتونید همین برنامهای كه اینجا نوشتیم رو بصورت كامل از اینجا دانلود كنید.
این برنامه با یك كم تغییر كوچولو میتونه به یه برنامه كامل تبدیل بشه و چهار عمل اصلی رو انجام بده. فكر كنید ببینید میتونید خودتون درست كنید.
راستی اگه چیز قشنگی درست كردین، حتما برای من به ایمیل «INFO [at] MOEINONLINE.NET» بفرستید همینجا به اسم خودتون زیر این مقاله اضافه میكنمش. هر كی هم بتونه قشنگتر و كاملتر درست كنه یه آبنبات چوبی جایزشه.
آشنایی با محیط كار
بالاخره میخواهیم شروع به كار كنیم. آستینها را بالا بزنید و شروع كنید.
فرض بر این بود كه تا به حال با ویژوال بیسیك كار نكردید، امیدوارم كه لااقل بعد از این همه فرصت كه بهتون دادم، نصبش كرده باشید، پس برید توی منوی استارت و با انتخاب Microsoft Visual Studio و سپس Microsoft Visual Basic وارد محیط ویژوال بیسیك بشین.
شكل 3-1
با انتخاب ویژوال بیسیك از منوی استارت شروع به كار میكنیم.
وقتی وارد ویژوال بیسیك میشین معمولا صفحه زیر رو میبینید. با انتخاب كردن گزینه اول و Open كردن وارد محیط برنامهنویسی ویژوال بیسیك میشین.
شكل 3-2
با انتخاب Standard EXE وارد محیط ویژوال بیسیك میشویم.
همونطو كه تو شكل زیر میبینین قسمتهای مختلف ویژوال بیسیك رو شمارهگذاری كردم و زیر عكس هم در موردش توضیح دادم. اینا فقط برای آشنایی با محیط كاره، اگه از اصطلاحی سر در نیاوردین نترسین چون هنوز شروع نكردیم به كار. اینا در طول كار خود به خود ساده میشن.
شكل 3-3
توضیح قسمتهای شكل بالا:
1- ToolBox: این قسمت مخصوص ابزارهاییه كه میتونید توی فرمهاتون بزارین، به اینجور چیزها میگن كنترل ، كنترلها رو مثل اجسام فیزیكی در نظر بگیرید. كارشون رو توی ویندوز خیلی دیدید مثلا دكمه بستن برنامهها كه سمت راست و بالای هر پنجره وجود داره خودش یكجور كنترله، اصلا چرا راه دور بریم این دكمه استارت ویندوز هم خودش یك كنترله، مگه وقتی روش میرین و با ماوس كلیك میكنید اول فرو نمیره بعد میاد بالا، خوب مثل یك دكمه واقعیه دیگه.
اگه تاحالا با برنامههایی مثل برنامه نقاشی ویندوز (Paint) كار كرده باشید حتما میدونید كه با اینا چهجوری میشه كار كرد، اولش باید با ماوس روی اون گزینهای كه میخواین كلیك كنید بعد وسط فرمتون دوباره كلیك كنید و بكشید تا اون كنترل وسط فرم به اندازهای كه كشیدید درست بشه.
2- Form: این قسمت رو میگن فرم، به خاطره اینه كه میشه مثل فرمهای كاغذی توش رو پر كرد از آت و آشغال. در اصل یك صفحه خالیه كه وقتی برنامهای كه نوشتید رو اجرا میكنید مثل اجل معلقی میپره وسط صفحه و اون بیچارهای كه میخواد با برنامه شما كار كنه باید با اون سر و كله بزنه. بابا اینقدر سخت نیست ها همین ویژوال بیسیك بدبخت كه الان بازه و دارید میبینید، خودش یك فرمه كه توش چند تا كنترل انداختن به همین سادگی.
3- Project Explorer: كارش نشون دادن فرمها و فایلهای اضافهایه كه برنامه شما ممكنه داشته باشه، تو این قسمت فقط دوتا دكمه هست كه خیلی مهمه، اونایی كه گوشه بالا سمت چپ قرار گرفته. این یكی
رو وقتی كه دارین روی فرم طراحی میكنید و میخواین برین تو قسمت كد نویسی باید بزنید، و این یكی
رو وقتی كه تو قسمت كد هستید و میخواین بیاین روی فرم تا بتونید دوباره طراحی كنید.
4- Properties: این كادر مثل قوطی عطار هاست، همه چی توش پیدا میشه. بگی دلم درد میكنه بهت گل گاوزبون میده، بگی میخوام لاغر شم بازم گل گاوزبون میده، بگی سرطان ابرو دارم بازم گل گاوزبون رو بهتون قالب میكنند. اینجا تنظیمات هر كنترلی رو كه توی فرم قرار داشه باشه و روش كلیك كرده باشین نشونتون میده. اگه روی یه جای خالی خود فرم هم كلیك كنید، میتونید تنظیمات خود فرم رو تغییر بدین. مثلا میشه Caption یك فرم رو عوض كرد تا نوشته بالای فرم عوض بشه، یا میشه رنگ زمینه و نوع فونت و از این جور چیزا رو اینجا تنظیم كرد. در موردش بعدا كلی حرف میزنیم.
5- ToolTip: این كوچولو خیلی بدرد بخوره، روی هر چیزی توی قسمت Properties (در قسمت 4 توضیح دادمش) كلیك كنین، فوری یكی دو خطی درموردش اطلاعات كمكی مینویسه كه اصلا این چی هست و چیكار میكنه.
6- Form Layout: این یكی كاملا نشون میده داره چیكار میكنه، اون مستطیل وسط مانیتور، جایی رو نشون میده كه وقتی فرمتون اجرا بشه اونجا قرار میگیره. میتونین مستطیل وسطی رو بگیرین و بكشین اینور و اونور، تا جای فرم تغییر كنه. فقط یادتون باشه از مانیتور بیرون نبرینش چون وقتی اجرا بشه دیگه چیزی نمیبینین.
قدم اول ، نصب ویژوال بیسیك.
تهیه ویژوال بیسیك
فرض بر اینه كه باید از یك جایی - كه راستش رو بخواین نباید غیر قانونی باشه - برنامه ویژوال بیسیك رو داشته باشید. البته خودمونیم فكر نمیكنم حتی یك نسخه خریداری شده از مایكروسافت در ایران یافت بشه. حتی اگه كل بازار رو بگردید نمیتونید یك نفر رو گیر بیارید كه ادعا كنه میتونه نسخه اصل به شما بفروشه اگر هم چنین حرفی زد كاملا داره خالی میبنده یا شما رو یك كم ... گیر آورده.
فكر كنم تمام نسخههایی كه تو ایران یافت میشه از یك جایی مثل چین یا مالزی اومده، تازه اون هم نسخه قفل شكسته است.
ولی فكر نكنید فرقی میكنهها، اگه كلی پول بدین نسخه اصلیش رو بخرید فقط یه حسن داره و اون اینه كه اگه یه وقت در موقص نصب یا كار مشكلی داشتید میتونید زنگ بزنید ماكروسافت و از گروه خدمات پشتیبانی ماكروسافت كمك بخواین.
ما نسخه 6 ویژوال بیسیك رو نصب میكنیم. این نسخه رو توی بازار میتونید در یك سیدی بخرید كه در مجموعه كاملی به نام Visual Studio 98 یافت میشود.
شكل 2-1
ویژوال بیسیك را میتوانید در مجموعه ویژوال استودیو پیدا كنید.
مجموعه Visual Studio یك سری برنامه داره مثل فاكس پرو و ویژوال سی و ویژوال بیسیك كه ما فقط ویژوال بیسیك اون رو میخوایم.
این رو هم از قبل بدونید كه این مجموعه ناقصه. یعنی فایلهای راهنما (Help) در این مجموعه وجود نداره. اگه این مجموعه رو بخواین باید دوباره برین بازار و مجموعه MSDN رو بگیرید. (این مجموعه كل كتابخانه راهنمای برنامهنویسان ماكروسافته كه توی بازار ایران در بستههای 4 سیدی تا 8 سیدی دیده شده.)
ولی من توصیه نمیكنم چون هم باید كلی پول بالاش بدین هم اینكه اگه دارین این نوشتهها رو میخونید یعنی كه به اینترنت دسترسی دارین و میتونید كلی مثال آماده و راهنماهای عالی توی اینترنت پیدا كنید.
یك راه سادهتر هم داره. از یكی از دوستاتون كه ویژوال بیسیك رو داره بگیرین نصب كنید و بعد پسش بدید. توی اكثر سیدیهای مجموعه برنامه كه فروخته میشه هم یك ویژوال بیسیك كوچولو یافت همیشود كه اون هم خوبه اگه نصب كنید كفایت امر میكند.
نصب آغاز شد.
با قرار دادن سیدی درون دستگاه و یا دو بار كلیك كردن بر روی آیكون برنامه نصب ویژوال استودیو برنامه نصب ظاهر میشود.
مراحل نصب تقریبا سر راست و مشخصه
1- بعد از شروع نصب و یكی دو مرحله فشار دادن دكمه Next و قبول كردن مفاد قرارداد ماكروسافت (I Accept the agreement) و وارد كردن شماره سریال از شما نوع نصب پرسیده میشود. در این مرحله نصب اختصاصی (Custom) را انتخاب كرده و دكمه Next را فشار دهید.
شكل 2-2
گزینه نصب اختصاصی (Custom) را انتخاب كنید.
2- پس از چند مرحله به صفحهای وارد میشوید كه گزینههای نصب را میتوان انتخاب نمود. در این صفحه تنها مواردی كه لازم است انتخاب باشد عبارتند از: Visual Basic Data Access Tools
دقت كنید كه گزینه Tools بطور كامل نصب گردد. (اگر گزینهای بصورت خاكستری باشد به معنی نصب بخشی از آن و اگر سفید و علامت خورده باشد به معنی نصب كامل میباشد. در این بخش با یكبار برداشتن تیك كنار Tools و دوباره قرار دادن آن Tools بطور كامل نصب میگردد.)
شكل 2-3
گزینههای مورد نیاز (Visual Basic Data Access Tools)
3- پس از چند لحظه صبر برنامه نصب به پایان رسیده و ممكن است از شما برای شروع مجدد ویندوز سوال كند كه بهتر است قبل از هر كاری ویندوز را ریست كرد.
شكل 2-4
پس از چند لحظه صبر ویژوال بیسیك نصب میشود.
ویژوال بیسیك نصب شده است.
آخرین نكته هم اینكه اگر در موقع نصب از شما در مورد نصب Visual Source Safe سوال كرد حتما نصب نكنیدش، كلا چیز بیخودیه.
شروع به كار
در قسمت بعد شروع به برنامهنویسی با ویژوال بیسیك میكنیم.
